Antwoord op jouw vragen over de Behind the Barcodes-campagne van Oxfam Novib

BEHIND THE BARCODES: VRAGEN EN ANTWOORDEN

Antwoord op jouw vragen over de Behind the Barcodes-campagne van Oxfam Novib

Staat je vraag er niet bij? 

Stel hem aan ons! We beantwoorden je vraag graag! 

Bel of e-mail ons

Antwoorden

1. Waarom voert Oxfam Novib campagne richting supermarkten?

We willen niets liever dan armoede verslaan. Een grote groep mensen die (vaak) in armoede leeft, zijn de mensen in Azië, Afrika en Latijns-Amerika die ons eten en drinken maken. Van mango’s en sinaasappelsap tot thee. Velen kunnen nauwelijks rondkomen en werken vaak onder barre omstandigheden. Om dat te veranderen, voeren we gesprekken en oefenen we druk uit op bedrijven die de macht hebben dit te helpen veranderen. In dit geval supermarkten.

2. Waarom kunnen juist supermarkten uitbuiting uit ons eten halen?

Slechts 5 supermarkten in Nederland (Albert Heijn, Aldi, Jumbo, Lidl en PLUS) hebben ruim driekwart van de markt in handen. Zij bepalen wat er in de schappen ligt. Dat geeft ze veel macht. Ze kunnen zich er hard voor maken dat leveranciers arbeiders fatsoenlijk behandelen. Nu doen supermarkten bijna het tegenovergestelde. Ze zetten druk op hun leveranciers om goedkope, verse en kwalitatief hoogstaande producten te leveren. Ze hebben daarbij onvoldoende oog voor misstanden in productieketens.Terwijl supermarkten dus juist de mogelijkheid hebben mee te helpen armoede te verslaan. Daarom sporen we supermarkten aan dat ook te doen.

Eis ook eerlijke boodschappen

3. Wat wil Oxfam Novib met de Behind the Barcodes-campagne bereiken?

We willen dat supermarkten hun beleid en praktijken veranderen zodat dat de mensen die ons eten maken, worden beschermd. Natuurlijk moet het niet bij woorden blijven: we verwachten ook daden. We willen dat supermarkten zich actief inzetten voor fatsoenlijke arbeidsomstandigheden. Vrouwenrechten moeten worden gerespecteerd. En supermarkten moeten erop toezien dat arbeiders en boeren in de productieketen allemaal een inkomen krijgen waar ze normaal van kunnen leven.

4. Waarom zouden supermarkten luisteren en uitbuiting aanpakken?

We weten dat supermarkten gevoelig zijn voor druk van hun klanten. Supermarkten willen namelijk tevreden klanten die blijven komen naar hun winkel. Daarom roepen we jou op je supermarkt te laten weten dat je geen uitbuiting in je winkelmandje wilt. Samen kunnen we ervoor zorgen dat supermarkten meer verantwoordelijkheid nemen voor wat er gebeurt in productieketens. Zodat de makers van ons eten niet in armoede hoeven te leven.

5. Ligt het probleem niet bij de bedrijven waar producten gemaakt worden?

De leveranciers van supermarkten staan vaak onder enorme druk. Supermarkten willen zo goedkoop mogelijk inkopen. Terwijl hun winsten enorm zijn gestegen, blijft er een steeds kleiner wordend deel van de consumentenprijs over voor de arbeiders en producenten die ons eten produceren, blijkt uit ons onderzoek. Onder die druk is de verleiding groot om arbeiders uit te buiten. Door ze slecht te betalen, overuren niet uit te betalen of geen goede bescherming te bieden tegen pesticide. Supermarkten kunnen dat veranderen. 

6. Zijn er producten die ik beter niet meer kan kopen?

Wij vinden dat je als consument met een gerust hart moet kunnen kopen wat je wilt, waar je wilt. Bovendien is een boycot van producten slecht voor de mensen die ze maken. En die willen we juist helpen. Daarom richten we ons op de supermarkten. Die kunnen eraan bijdragen dat leveranciers hun arbeiders fatsoenlijk behandelen. Zo kunnen de mensen die ons eten maken armoede verslaan en kun jij zorgeloos je boodschappen doen.

7. Zijn er supermarkten waar ik beter geen boodschappen kan doen?

We willen dat álle supermarkten alleen producten verkopen die onder fatsoenlijke omstandigheden zijn geproduceerd. Zodat jij je boodschappen kunt doen waar je maar wil. Op dit moment scoren de vijf grootste supermarkten in Nederland, Albert Heijn, Jumbo, Lidl, Aldi en PLUS, zwaar onvoldoende als het gaat om het beschermen van de rechten van werknemers in de productieketen in ontwikkelingslanden. Er zijn wel kleine verschillen tussen de Nederlandse supermarkten. Zie vraag 13 om meer te weten over deze verschillen.
 
 

8. Worden mijn boodschappen duurder door deze actie?

Van alle partijen in productieketens van voedsel, gaat vaak het grootste deel van wat we aan de kassa afrekenen naar supermarkten toe. De makers van ons eten, zoals kleine boeren, fruitplukkers uit Brazilië en arbeiders op theeplantages in India krijgen vaak maar een paar cent van de prijs die jij betaalt aan de kassa. Bijvoorbeeld, van de 1,16 euro die een Nederlandse consument gemiddeld voor een pakje zwarte theezakjes van 100 gram afrekent aan de kassa, zien arbeiders op de theeplantages in Assam slechts 3 eurocent terug. Dit terwijl 9 eurocent voldoende zou zijn voor een fatsoenlijk loon. Als het geld binnen de keten eerlijker verdeeld wordt, kan iedereen genoeg verdienen om van te leven en hoeven jouw boodschappen niet of nauwelijks duurder te worden.

9. Waar doen medewerkers van Oxfam Novib hun boodschappen?

Medewerkers van Oxfam Novib zijn vrij om boodschappen te doen waar ze maar willen. Wel willen we allemaal dat de producten die we kopen vrij zijn van uitbuiting. Bij welke supermarkt we ook onze boodschappen doen.

10. Is dit een Nederlandse of wereldwijde campagne?

Het gedrag van supermarkten wereldwijd heeft enorme impact op het leven van mensen die ons eten maken. Over de hele wereld moeten supermarkten hun beleid en praktijken verbeteren. Als internationale organisatie voeren we daarom internationaal campagne voor de fatsoenlijke behandeling van arbeiders en kleine voedselproducenten in productieketens. Dat hebben we bovendien al vaker gedaan. Met succes. Zoals de Behind the Brands-campagne waarbij we bij 7 van de 10 grootste internationale levensmiddelenbedrijven zover hebben gekregen dat ze meer doen om mensen die ons eten maken te beschermen.

11. Wat kan ik zelf doen tegen uitbuiting in de supermarktschappen?

Laat je supermarkt weten dat je geen uitbuiting in je winkelmandje wilt door de petitie te tekenen voor de fatsoenlijke behandeling van arbeiders in ontwikkelingslanden die ons eten maken. 

12. Is het niet beter om überhaupt geen mango’s of ander tropisch fruit te eten, of thee uit India te kopen?

Het welzijn van heel veel mensen in ontwikkelingslanden hangt af van of ze werk hebben. Dit kan natuurlijk ook in de productie van tropisch fruit en thee. De oplossing is niet om bepaalde producten niet te eten, maar ervoor te zorgen dat mensen fatsoenlijk worden behandeld.
 
Bovendien uitbuiting zit in allerlei producten, zoals garnalen, tomaten, sinaasappelsap en wijn. Het is bijna niet mogelijk om geen enkele van deze producten meer te eten en dat is ook niet wat wij willen. Het zou niet uit moeten maken wat je koopt en in welke supermarkt je winkelt, alle producten die we kopen moeten vrij zijn van uitbuiting. Daar willen we met de Behind the Barcodes campagne aan bijdragen.

13. Vorig jaar voerden jullie campagne op Albert Heijn en Jumbo. Heeft dat effect gehad?

Albert Heijn en Jumbo maakten stappen naar aanleiding van de Behind the Barcodes campagne afgelopen jaren stegen op de supermarktenranglijst. Dat komt door nieuw beleid en de praktijk op onder meer arbeidsomstandigheden en lonen in ontwikkelingslanden. Albert Heijn en Jumbo zegden ook toe dat zij mensenrechtenrisico’s in hun ketens in kaart gaan brengen en jaarlijkse meerdere onderzoeken gaan uitvoeren voor producten die voor arbeiders en boeren in ontwikkelingslanden de grootste risico’s met zich meebrengen. Oxfam Novib volgt dit proces nauwlettend.

14. Waarom richten jullie je nu in het bijzonder op Aldi, Lidl en PLUS?

Vorig jaar richtten we onze campagnes op Albert Heijn en Jumbo. Met succes. Maar Aldi, Lidl en PLUS blijven achter. Zij scoren het slechts op de Nederlandse supermarktenranglijst. Daar willen we verandering in aanbrengen. Wij willen dat ook zij beleid aannemen om arbeidsrechten bij hun toeleveranciers in ontwikkelingslanden te respecteren.

15. Bij PLUS kan je toch al eerlijk boodschappen doen?

Zij hebben een langdurige commitment op Fairtrade. Waarom toch ook campagne tegen hen voeren? PLUS verkoopt veel producten met het Fairtrade keurmerk. Dat keurmerk is een stap in de goede richting als het gaat om eerlijke handel. Maar een keurmerk als Fairtrade kan de indruk geven dat alle problemen opgelost zijn. Zo betreft het Fairtrade keurmerk soms alleen een deel van het product dat je koopt, bijvoorbeeld wel de productie van druiven, maar niet de wijn. Daardoor kunnen de Fairtrade-producten die je koopt nog steeds uitbuiting bevatten. Supermarkten verwijzen vaak naar het gebruik van keurmerken om aan de consument te laten zien dat ze duurzaam zijn, maar passen hun eigen bedrijfspraktijk niet aan. Wij vinden dat supermarkten hun eigen verantwoordelijkheid moeten nemen om mensenleed in de productieketens te voorkomen en dat ze daarbij ook kijken naar de druk die zij zelf op leveranciers zetten, bijvoorbeeld door hun inkoopbeleid en -prijzen. Daarom is het belangrijk dat supermarkten als basis een beleid publiceren over hoe ze zelf verantwoordelijkheid nemen om mensenrechten te beschermen. Een beleid dat naar risico’s over het gehele assortiment kijkt en transparante keuzes maakt om misstanden aan te pakken. Daarbij moeten ze dus ook kijken naar hun eigen macht en inkoopbeleid, waarmee ze vaak producenten juist onder druk zetten en risico’s op misstanden helpen vergroten.
 

16. Hoe zit het met keurmerken? Kan ik wel met een gerust hart thee kopen met een UTZ of Rainforest Alliance keurmerk? Fairtrade mango’s?

 
Door producten met keurmerken te kopen, laat de je in de eerste plaats aan de supermarkten zien dat je om duurzaamheid geeft. Keurmerken zoals Fairtradeen Rainforest Alliance voor producten als thee, koffie en fruit of ASC en MSC voor vis en garnalen dragen er aan bij consumenten steeds meer oog hebben voor mens en het milieu achter een product en dat boeren en arbeiders meer geld verdienen. Er zijn de laatste jaren veel nieuwe keurmerken bijgekomen. Dit betekent helaas nog niet dat alle keurmerken voor 100% uitbuitingsvrij zijn. Soms wordt bijvoorbeeld alleen gekeken naar de boeren, maar niet naar de arbeiders in de verwerkende industrie; en soms zijn niet alle ingrediënten in een product gecertificeerd. En sommige keurmerken hebben onvoldoende onafhankelijke controles. Daarnaast beschermen niet alle keurmerken boeren en arbeiders in dezelfde mate. Het Fairtrade keurmerk zet een extra stap ten opzichte van alle andere keurmerken, door meer aandacht te besteden aan eerlijke prijzen en extra premies. En dit werkt; veel boeren hebben hun inkomen zien stijgen. Maar puur vertrouwen op keurmerken om alle misstanden de wereld uit te helpen, kan niet. Daarvoor ligt er teveel macht bij de grote spelers, drukt het inkoopbeleid teveel op de prijzen, of ontbreekt het soms aan goede wetgeving. Wij vinden keurmerken daarom een goede eerste stap, maar niet voldoende. Supermarkten moeten zelf verantwoordelijkheid moeten nemen voor eerlijke handel. Ze mogen dat niet afschuiven op keurmerken. En betekent dit dat je geen producten met keurmerken meer moet kopen? Natuurlijk niet. Koop je bijvoorbeeld Fairtrade, dan weet je zeker dat de boer er een eerlijkere prijs voor heeft gekregen dan bij veel andere producten.
 

17. Waarom zijn niet alle supermarkten onderzocht?

Onze middelen zijn beperkt. Daarom hebben we ons in Nederland beperkt tot de vijf grootste supermarkten. Meer dan driekwart van alle supermarktboodschappen wordt daar gedaan. Als deze supermarkten hun beleid verbeteren, maakt dat een enorm verschil. Omdat dit een internationale campagne is, hebben we ook het beleid van de grootste supermarkten in Duitsland,het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten onderzocht.
Foto: Fancycrave/Pexels

Het hele verhaal

Ontdek hoe uitbuiting in ons eten terechtkomt en wat supermarkten kunnen doen om dat te helpen voorkomen. Het hele verhaal

Ja, ik wil per e-mail informatie ontvangen over activiteiten, producten en manieren om Oxfam Novib te steunen.
privacy

Cookies

Logo Oxfam Novib

Fijn dat je onze site bezoekt

Cookies helpen ons om jou te laten zien wat je interessant en belangrijk vindt op onze eigen website, andere websites en sociale media. Vind je dat goed?

Logo Oxfam Novib

Cookies zelf instellen

Analytische en functionele cookies zijn nodig om te zorgen dat onze website goed werkt. Marketing en sociale media cookies zorgen dat je relevante advertenties ziet op andere websites. Welke cookies wil je accepteren?

Ik accepteer alle cookies
Ik wil geen marketing en social media cookies