Foto: Adam Patterson / Oxfam

Geschiedenis van Oxfam Novib

Oxfam Novib kent een lange geschiedenis. Al sinds 23 maart 1956 werkt Oxfam Novib aan het verslaan van armoede. Toen nog onder de naam Novib: Nederlandse Organisatie voor Internationale Bijstand.

1953-1956: van watersnoodramp tot pleinpreek

In de nacht van 31 januari 1953 stijgt het water van de Noordzee tot gevaarlijke hoogtes door een zware stormvloed gecombineerd met springtij. Tal van dijken in Zeeland, Zuid-Holland en Noord-Brabant breken. Ruim 1800 Nederlanders komen om het leven, 100.000 mensen zijn hun huis en bezittingen kwijt.

Nederland krijgt hulp uit het buitenland. Ook van het Britse Oxfam. Dit zet Nederland aan het denken: zouden wij niet vaker noodhulp kunnen bieden aan andere landen? Eindredacteur Johan Winkler van Vrij Nederland schrijft het artikel ‘Nu wij!’ waarin hij zich afvraagt waarom zoveel landen bereid zijn om Nederland te helpen. Hij concludeert dat er meer aandacht en geld gegeven wordt aan Nederland, doordat een ramp als deze meer tot de verbeelding spreekt. Terwijl er miljoenen anderen zijn die ook hulp nodig hebben.

Oxfam-Novib-Jelsma-20160322-geschiedenis-pleinpreek-400px

Pater Simon Jelsma maakt de gedachten hoorbaar. In zijn tweewekelijkse ‘pleinpreek’ pleit hij voor een organisatie die armoede vermindert en de wereld rechtvaardiger maakt. Honderden mensen komen kijken en luisteren naar wat Simon Jelsma te vertellen heeft tijdens zijn pleinpreken. Zijn preken trekken ook de aandacht van de media, die er veelvuldig over schrijven. Zijn boodschap wordt ook gehoord door dominee Johannes Hugenholtz. De twee komen voor het eerst samen in augustus 1954.

Op 23 maart 1956 richten Simon Jelsma, Johannes Hugenholtz en Nobelprijswinnaar Jan Tinbergen de stichting Novib op: de Nederlandse Organisatie voor Internationale Bijstand. Prins Bernard is algemeen voorzitter van de stichting van 1956 tot 1971.

1956-1970: innovatieve aanpak

Novib begint als een kleine, onafhankelijke ontwikkelingsorganisatie, gehuisvest in de woning van de toenmalige directeur. Novib werkt in twee landen, maar is van begin af aan innovatief. De stichting richt zich op het verminderen van armoede en onderwijs, maar ook op kennisvergroting en beleidsbeïnvloeding. Baanbrekend is tevens ‘Gast aan tafel’, dat mensen uitnodigt om iemand in een ontwikkelingsland tegen een kleine bijdrage mee te laten eten.

Oxfam-Novib-Gast-aan-tafel-20160322-geschiedenis-1975-400px

De aanpak van Novib spreekt aan. Dat is maar goed ook, want de problemen in de wereld zijn groot. Maar liefst twee op de drie mensen leeft op dat moment in extreme armoede. In 1970 is Novib in twintig landen actief.

1971-1985: Novib bekent kleur

Novib krijgt een radicaler geluid. De stichting spreekt zich vaker politiek uit en bekent ook op andere gebieden kleur. Zo verschijnt in 1974 de eerste Novib Kalender. Een opvallende, kleurrijke verschijning die een beeld geeft van mensen in de landen waarin Novib werkt.

1986-2000: luid en duidelijk

Als Novib 30 jaar wordt, staat er jaarlijks 100 miljoen gulden op de begroting (45 miljoen euro) voor projecten in ‘de Derde Wereld’. Dat geld wordt dat jaar verdeeld over 223 projecten.

Als de jaren negentig aanbreken, duikt Novib op steeds meer plekken in Nederland op. Van de Fabeltjeskrant tot het populaire tv-programma Zeg ‘ns Aa. Er zijn familiedagen en een kidsclub, allemaal om supporters te betrekken bij het werk van Novib. Het verhaal van Novib is luid en duidelijk. Met de ‘Novib Methode’ onderscheidt Novib zich van andere ontwikkelingsorganisaties: geef geen vis maar leer iemand vissen.

Oxfam-Novib-Novib-methode-20160322-geschiedenis-1195-400px

Om nog meer impact te hebben, gaat Novib steeds meer samenwerken. Onder andere met de ASN Bank en vakbond FNV. In 1994 sluit Novib zich aan bij het Britse Oxfam, de organisatie die Nederland te hulp schoot bij de watersnoodramp in 1953.

2001-2015: armoede halveren

Novib is een echte actieorganisatie geworden. Met de campagne Make Trade Fair wil Novib de suiker-, koffie- en katoensector eerlijker maken. Ook strijdt Novib mee om armoede in vijftien jaar tijd te halveren; het belangrijkste Millenniumdoel.

Op de 50e verjaardag in 2006 verandert Novib haar naam in Oxfam Novib. De samenwerking achter de schermen wordt nu ook zichtbaar voor het publiek. Samen met Oxfams wereldwijd bestrijdt Oxfam Novib armoede en onrechtvaardigheid in meer dan 90 landen. Een buitengewone verschijning is de Groene Sint, die de cacaosector opschudt door eerlijke en duurzame chocoladeletters te promoten.

Oxfam-Novib-eerlijke-prijzen-groene-sint-7289-Sebastiaan-Rozendaal-Oxfam-Novib

De Novib Methode maakt plaats voor ‘Ambassadeurs van het zelfdoen’: mensen die in armoede leven kunnen met de juiste hulp hun situatie zélf verbeteren.

In 2000 spreken de Verenigde Naties de ambitieuze Millenniumdoelen met elkaar af. Eén daarvan is de halvering van extreme armoede. 15 jaar later blijken de gezamenlijke inspanningen van overheden, bedrijven en ontwikkelingsorganisaties succesvol: armoede is werkelijk gehalveerd.

Leefden in de jaren zestig nog 2 op de 3 mensen in extreme armoede, in 2015 is dat 1 op de 10! Maar het zijn nog altijd 700 miljoen mensen teveel.

2016-2030: einde aan armoede?

Na ruim 60 jaar ontwikkelingssamenwerking is het einde aan extreme armoede eindelijk binnen bereik. Maar we zijn er nog niet. Er zijn meer mensen op de vlucht zijn dan ooit tevoren. Overheden reserveren steeds minder geld voor hulp en ontwikkeling. Fundamentele mensenrechten staan onder druk en door klimaatverandering dreigen mensen terug te vallen in armoede die daar juist aan waren ontsnapt.

Tegelijkertijd werken ontwikkelingsorganisaties steeds beter samen. Er is meer kennis dan ooit over welke hulp werkt. Miljoenen mensen strijden elke maand met een donatie mee tegen armoede. Miljoenen anderen staan elke dag op om het land of de straat op te gaan en armoede voorgoed te verslaan.

Als dé wereldwijde beweging die strijdt voor een rechtvaardige wereld zonder armoede, zetten we alles op alles om de droom van miljarden mensen te realiseren: een leven zonder armoede. Met honderden projecten, krachtige campagnes, slimme samenwerking en druk op bedrijven en beleidsmakers. Bekijk onze laatste resultaten in ons jaarverslag

Oprichter Simon Jelsma over ontwikkelingssamenwerking

Enkele jaren geleden bezochten we Simon Jelsma en blikten we met hem terug op de geschiedenis van Oxfam Novib, op wat er is bereikt en op veelgehoorde argumenten tegen ontwikkelingssamenwerking. Simon: ‘Er is nog heel veel te doen en er wordt heel veel gedaan. Er zijn scholen gebouwd, er zijn mensen verzelfstandigd en er is microkrediet ontstaan, een prachtige uitvinding.’

Foto: Chee Chee Leung / Oxfam

Doe mee: versla armoede

De afgelopen 15 jaar is extreme armoede gehalveerd. Met jouw hulp kunnen we armoede voorgoed verslaan.