Een organisatie vóór gevluchte mensen, dóór gevluchte mensen

“In 2013 brak er een bloedige burgeroorlog uit in Zuid-Sudan. Samen met honderdduizenden landgenoten vluchtte ik naar buurland Uganda en kwam terecht in de vluchtelingennederzetting Rhino, in het noordwesten van het land (zie kaart verderop de pagina). Van de 120.000 mensen in dat kamp was de grote meerderheid Zuid-Sudanees.

Op een dag reisden we met een groep naar Adjumani, een district in Noord-Uganda, voor een voetbalwedstrijd. Dit was onderdeel van een uitwisselingsproject. Helaas werd de wedstrijd halverwege stop gezet vanwege spreekkoren en geweldadigheden, voortbordurend op de burgeroorlog. De rillingen liepen over mijn rug. Tijdens het potje voetbal had niemand gelet op elkaars achtergrond. Maar nu waren mensen ineens hatelijk en gewelddadig - terwijl we honderden kilometers verwijderd waren van Zuid-Sudan!

Door dat voorval begon ik alles anders te zien en in 2016 richtte ik daarom Youth Social Advocacy Team (YSAT) op. Het jaar erop werd de organisatie officieel geregistreerd als een Refugee led Community Based Organization: een door vluchtelingen geleide organisatie. Vrede is natuurlijk het einddoel. Maar dat is alleen mogelijk als je de onderliggende oorzaken aanpakt van geweld, zoals honger, jeugdwerkloosheid, armoede en analfabetisme. Mensen – en vooral jongeren – grijpen minder snel naar de wapens, denk ik, als ze een opleiding of werk hebben en als er naar ze geluisterd wordt. Eigenlijk moeten ze te druk zijn met het opbouwen van hun leven om zelfs maar aan geweld te denken. En als ze in de toekomst weer terug kunnen naar hun land van herkomst, hebben ze hopelijk van ons de handvaten gekregen om volwaardig mee te doen aan de maatschappij."

"80% van de medewerkers van YSAT is ooit gevlucht, net als ik. Waarom we juist hen in dienst nemen? Omdat zij het beste weten wat mensen in de nederzettingen écht nodig hebben. De overige 20% van de medewerkers is afkomstig uit het land zelf; zij zijn onmisbaar bij het uitrollen van de programma's en zorgen dat alles volgens de regels gebeurt.

Een door vluchtelingen geleide organisatie heeft veel voordelen. Zo spreken we letterlijk en figuurlijk de taal van de mensen in de nederzetting en kennen de vaak complexe context. Mensen vertrouwen ons en zijn niet bang om ons feedback te geven. Plus: we zijn altijd in de buurt en kunnen zo snel én kosteffectief hulp verlenen. YSAT is klein begonnen in 2017, maar mede dankzij onze strategische partners en donors hebben we inmiddels meer dan 60 werknemers in dienst in Uganda. In 2021 zijn we ook uitgebreid naar Zuid-Sudan, waar ruim 30 medewerkers zich inzetten voor gevluchte en ontheemde mensen in vier regio’s."

"We hebben de afgelopen jaren ruim 890.000 mensen bereikt. Het doel van onze programma's is om mensen weerbaarder en zelfredzaam te maken en een vreedzame situatie te creeëren. Een greep uit onze activiteiten:

• Support aan boeren, zodat ze betere oogsten hebben.
• Trainingen aan jongeren, bijvoorbeeld op het gebied van ICT.
• Een campagne om zoveel mogelijk kinderen uit de nederzetting naar school te krijgen.
• Het uitdelen van voedsel en geld aan ontheemde mensen.
• Huiselijk geweld bespreekbaar maken door middel van sport en spel.
• Leidersschapstrainingen aan mensen uit de gemeenschap, die op hun beurt ook weer de vrede promoten.

Daarnaast is dialoog ontzettend belangrijk. Het is niet voor niets dat we voor onze organisatie mensen werven met verschillende achtergronden. Vrede is alleen mogelijk als we met elkaar in gesprek blijven! We organiseren trainingen, kunstworkshops en sportdagen. Denk maar aan het potje voetbal dat ik eerder noemde: weinig verbroedert meer dan sport. Of je nu in Zuid-Sudan bent of in Uganda."

"Ja klopt, onze samenwerking gaat zelfs jaren terug! Vóór de oprichting van YSAT was ik jeugdleider in de vluchtelingennederzetting. Ik vormde een brug tussen de mensen daar en de hulporganisaties, waaronder Oxfam Novib. Ik luisterde naar de zorgen van mensen of wat volgens hun beter kon, en gaf die informatie door. Eén suggestie was om mensen dagelijks een paar uur te laten werken tegen betaling, zodat zij daarna konden kopen wat zij echt nodig hadden. Ik vond het behoorlijk spannend om dit te zeggen, maar ik wist dat ik de gemeenschap achter me had staan. En Oxfam Novib luisterde en paste vervolgens het programma aan. Dat vond ik erg bijzonder. Nu kunnen mensen dagelijks drie uur werken en 5000 Ugandese shilling verdienen (goed voor wekelijks 25.000 Ugandese shilling), bijvoorbeeld door in de nederzetting wegen aan te leggen of gebouwen op te knappen.

Inmiddels is YSAT al een aantal jaren partnerorganisatie van Oxfam Novib. Het is een goed voorbeeld van een gezonde samenwerking: we maken samen programma’s, in plaats van dat de internationale NGO ons vertelt wat we ter plaatse moeten doen. Wij hebben de lokale kennis en het vertrouwen van mensen; Oxfam Novib heeft een internationaal netwerk, logistieke know-how en robuste financiering. Samen kunnen we veel mensen bereiken met ons werk." 

"Hoever we gekomen zijn met ons werk. Het is één ding om een organisatie op te richten, maar iets heel anders om effectieve programma’s te ontwikkelen en voor de lange termijn investeerders of partners aan te trekken die jouw visie delen. En dat laatste is onmisbaar als je écht het leven van mensen wilt veranderen. Zoiets kost veel tijd en energie. Ja, het is elke dag keihard werken. Dat moet ook wel, want sinds de oorlog in Sudan in 2023 is het aantal mensen op de vlucht explosief toegenomen in de regio. Steeds meer mensen hebben humanitaire hulp nodig. En mijn persoonlijke wens? VREDE, met hoofdletters. En dat ik ooit terug kan naar een vredig Zuid-Sudan, samen met de mensen die ook moesten vluchten."