“Congo’s bloedmineralen zijn onze verantwoordelijkheid!”

"Het is een heel groen, heuvelachtig en vruchtbaar gebied. Er wordt op veel plekken eten verbouwd, dat deels bestemd is voor andere regio’s van dit gigantische land. Maar door het conflict ligt de economie in het oosten plat. Banken functioneren niet en de luchthaven is buiten gebruik. Daardoor zijn ze afgesneden van de rest van het land. 

Oogsten en landbouwmateriaal worden regelmatig geplunderd en boeren kunnen geen nieuwe zaden meer kopen. Het gevolg: te weinig eten en inkomsten. Dat mensen met een lege maag naar bed gaan in zo’n vruchtbaar gebied is natuurlijk te gek voor woorden." 

"Ja, de regio barst van de mineralen, zoals goud en cobalt. Die laatste grondstof wordt o.a. gebruikt in smartphones en de defensie-industrie. Veel gewapende groepen hebben mijnen in handen en kopen met de opbrengst wapens. Terwijl een selecte groep profiteert van deze mineralen, betekent het voor miljoenen Congolezen juist dood en verderf.

Landen en buitenlandse bedrijven kopen deze grondstoffen via schimmige handelaren of vanuit de buurlanden. Want midden in de chaos worden deze ruwe mineralen het land uit gesmokkeld. Congo heeft beperkte capaciteit om de ruwe grondstoffen te verwerken, terwijl het land er dan meer aan zou verdienen. Veel partijen hebben er baat bij dat er wordt gevochten, want dat betekent minder controle op smokkel, uitbuiting, mensenrechtenschendingen en kinderarbeid. Terwijl dat wel op grote schaal gebeurt."

"Rondom Goma is het overdag vrij rustig, maar na het vallen van de avond wordt het een stuk onveiliger. M23 heeft in korte tijd grote delen van Noord- en Zuid-Kivu veroverd. De sporen van het geweld zijn overal zichtbaar: kapotte infrastructuur, beschoten huizen en natuurlijk mensen die gewond of getraumatiseerd zijn. Er wordt aan de frontlinies elke dag hard gevochten om meer gebied te veroveren. Ik ben zelf ongeveer 10km van de frontlinie geweest.

Op het platteland is het nog onveiliger, door de aanwezigheid van militanten. Mannen die we spraken gaven aan zoveel mogelijk binnen te blijven uit angst te worden gekidnapt om te vechten. Daarom moeten de vrouwen het land bewerken, houtsprokkelen en water halen. We hoorden vreselijke verhalen dat vrouwen daarbij regelmatig worden verkracht, of ze nu alleen zijn of met een groepje vrouwen. Ik sprak een dame die haar oogst op de markt wilde verkopen en daar werd verkracht. Eigenlijk is het dus nergens veilig."

"Bijna vier miljoen mensen zijn ontheemd in Oost-Congo. Besef: zoveel inwoners heeft de provincie Zuid-Holland. Vóór de escalatie in januari 2025 woonden deze mensen in enorme kampen rondom Goma, gevlucht voor een golf van geweld in de afgelopen jaren. Die kampen zijn nu leeg. M23 dwong al die mensen te vertrekken – voor de zoveelste keer in hun leven. Wéér alles achterlaten, wéer opnieuw beginnen…

Na een soms wekenlange, gevaarlijke tocht ter voet keren ze terug naar hun oude dorp, om daar te ontdekken dat hun huis kapot is en veel van het dorp vernietigd is. In de meeste dorpen is er geen water, stroom en eten. Veel mensen slapen nu in schoolgebouwen of met meerdere families in één huis. Vanwege de slechte hygiënische situatie is de kans op ziekte-uitbraken heel groot, waaronder cholera en mpox."

"Het wegvallen van USAID is echt een enorme klap. De Verenigde Staten waren verantwoordelijk voor 70% (!) van alle humanitaire hulp aan Congo. Vliegtuigen met hulpgoederen lagen bij wijze van spreken al op koers richting Kinshasa, maar hebben het land niet bereikt. Ook Nederland zet het mes in het budget voor ontwikkelingssamenwerking. Veel hulporganisaties in Oost-Congo zijn vertrokken of werken met veel minder mensen, door de gedwongen bezuinigen (hoe kun je hulp bieden zonder geld of personeel?) en de veiligheidssituatie. 

Dat bleek bij een ‘gezondheidskliniek’ die ik bezocht. De realiteit: een stoffige lege ruimte met één kaal bed (zonder matras of kussen) en één infuus waarbij de naald op de grond lag. In de kast lagen misschien nog twintig pakjes antibiotica, de rest was allemaal geplunderd. En daar zijn dan alle dorpen in de omgeving van afhankelijk.

Met het wegvallen van internationale subsidies wordt zelfs die hulp voor de gemiddelde Congolees onbetaalbaar. De bevolking probeert dit wel op allerlei manieren op te vangen. Meerdere dorpen hebben bijvoorbeeld een gezondheidsfonds opgericht waaraan elk gezin een beetje bijdraagt. Zo kunnen gemeenschappen samen toch betalen voor zorg." 

"We focussen op het bereiken van mensen in die afgelegen dorpen. Dat is zeker een uitdaging, je moet uren over hobbelige zandwegen rijden. Naast noodhulp zorgen we samen met onze Congolese partnerorganisaties voor structurele oplossingen. Zoals boeren leren hoe je organische mest maakt, resulterend in een betere oogst. Of het herstellen van door het geweld beschadigde waterleidingen. We trainen mensen uit de omgeving in herstelwerkzaamheden, het testen van de waterkwaliteit en het managen van de toevoer. Daarna dragen we het project over en is de gemeenschap zelf verantwoordelijk. Alleen op die manier hebben projecten echt duurzame impact.

Gemeenschappen kijken echt: hoe kunnen we onze leefsituatie verbeteren en elkaar ondersteunen? En wij als hulporganisatie springen bij met financiële steun, kennis en ons netwerk. Onze rol als hulpverlener, en zeker hulpverleners die niet uit het land of de regio komen, is om ter plaatse ideeën, initiatieven en oplossingen te ondersteunen. Dat kan alleen als je goed luistert en samenwerkt met lokale partners, zij kennen de gemeenschappen en weten wat er écht nodig. Daarom werken we als Oxfam Novib altijd met collega’s en partners uit het land zelf, of dat nu in Congo, Syrië of Myanmar is. Het is niet aan mensen van buitenaf om te bepalen hoe zij moeten leven en dus ook niet hoe hulp er uit zou moeten zien."

"Ik hoop dat mensen beseffen dat aan onze luxe een prijskaartje hangt. En dan heb ik het niet over 1200 euro voor een nieuwe telefoon in de winkel, maar over mensenlevens in Congo. De bloedige strijd om grondstoffen is geen ver-van-onze-bed-show. Het gaat jou en mij direct aan. Van elektronica tot de groene transitie en de wapenindustrie – Congo levert meestal de grondstoffen. Met de aangekondigde investeringen in defensie wordt die vraag nóg groter. 

De bal ligt vooral bij overheden en bedrijven. We roepen de Europese Unie op om kritisch te kijken naar grondstoffendeals met landen die een rol spelen in dit conflict. Ook eisen we dat bedrijven transparanter zijn over hoe en welke grondstoffen ze kopen. Zodat onze telefoons of elektrische auto’s géén bloedmineralen bevatten. Maar ook als Nederlander kun je iets doen. Niet elk jaar een nieuwe smartphone kopen, bijvoorbeeld. Meer spullen (en dus grondstoffen) hergebruiken. En vooral: blijven lezen en praten over Congo!"