4 mythes over ontwikkelingssamenwerking ontkracht

“Het draagvlak voor ontwikkelingshulp en ngo’s is veel minder geworden.” (Minister Klever in de Telegraaf, 11 november) 

Interessant, mevrouw Klever. Want een dag na deze uitspraak publiceerde het CBF, de onafhankelijke toezichthouder voor goede doelen, cijfers die laten zien dat het wel goed zit met dat draagvlak. In 2022 waren er ruim 4 miljoen donateurs verbonden aan ontwikkelingsorganisaties, met een gemiddelde bijdrage van €150 per jaar per donateur. 45% van de Nederlanders doet vrijwilligerswerk. ‘Deze betrokkenheid onderstreept het draagvlak en de steun vanuit de Nederlandse samenleving,’ schrijft het CBF hierover. Ook interessant: alleen wij als Oxfam Novib hebben al meer supporters dan alle politieke partijen - bij elkaar! - leden hebben. 

Niet alleen geven Nederlanders zelf gul: ook vinden ze dat er minimaal 1,1% van het Bruto Nationaal Inkomen besteed moet worden aan ontwikkelingssamenwerking, blijkt uit nieuw onderzoek van Motivaction. Opvallend genoeg dénken we dat dit een conservatief percentage is: de meeste Nederlanders denken dat onze regering minimaal 5% uitgeeft aan ontwikkelingshulp. In werkelijkheid is dat zelfs minder dan de 0,7% die rijke landen samen hebben afgesproken.

Er blijft te veel aan de strijkstok plakken van grote ngo’s, het geld moet naar lokale organisaties.

Een veelgehoorde mythe die ook minister Klever inzet als argument om flink te korten op subsidies voor ngo’s (niet-gouvernementele organisaties). Over de strijkstok zegt het CBF: ‘Organisaties in ontwikkelingssamenwerking besteden gemiddeld 90,4% van hun middelen direct aan hun doelen, wat een hoog percentage is ten opzichte van andere sectoren. Dit wijst op een effectieve toewijzing van middelen naar het gestelde doel.’ In ons geval gaat 94% van onze inkomsten direct naar ons doel: gelijkheid wereldwijd.  

Begrijp ons niet verkeerd: wij vinden dat ontwikkelingshulp eindig is. We helpen met het bouwen van een sterk sociaal contract zodat landen zelfredzaam worden met een goed bestuur en eigen inkomsten om hun uitdagingen aan te pakken en voor ál hun mensen te zorgen. Maar voor tientallen landen is het nog niet zo ver. Zij kampen bijvoorbeeld met extreme armoede, voedseltekorten en de gevolgen van klimaatverandering. Wanneer Nederland investeert in ontwikkelingssamenwerking met een sterke langetermijnvisie, kunnen we samen de structurele oorzaken van deze problemen aanpakken. 

We zien dat als morele plicht, van mens tot mens, maar ook als onze historische verantwoordelijkheid. Want onder meer kolonialisme heeft ervoor gezorgd dat landen zoals wij zo rijk konden worden – ten koste van gekoloniseerde landen. En het zijn de rijke landen die verantwoordelijk zijn voor de klimaatverandering waar gekoloniseerde landen nu de keiharde gevolgen van voelen. 

Net als de minister vinden wij wél dat er meer geld moet naar lokale organisaties en gemeenschappen. Onze partnerorganisaties nemen dan ook steeds vaker de leiding, en we investeren in fondsen waarmee we bijvoorbeeld ondernemers en kleine bedrijven ondersteunen. Maar we dragen meer bij dan geld: kennis, expertise en een netwerk. Zo werken wij op regionaal niveau – wat heel effectief is, want de uitdagingen waar veel landen mee kampen houden zich niet aan landsgrenzen. Bovendien werken we samen met honderden organisaties wereldwijd, wat cruciaal is bij het oplossen van ingewikkelde, internationale kwesties. 

Want dienstverlening is beter dan lobby. 

Over die “bemoeienis” van ons met de politiek: daar is minister Klever niet over te spreken. Zij wil vooral investeren in programma’s die inzetten op dienstverlening - denk aan klassiekers als het slaan van waterputten en het geven van voedselhulp - in plaats van programma’s die zich bezighouden met lobby en beleidsbeïnvloeding.   

Maar onderzoek laat juist zien dat een combinatie van lobby en dienstverlening cruciaal is om echt een verschil te maken. Neem die waterputten. Ja, het slaan van een waterput levert op korte termijn water op voor de gemeenschap. Maar wat als die leeg raakt? Wie zorgt voor goed waterbeleid, zodat er water beschikbaar blijft? Wie zorgt dat er oog is voor kwetsbare groepen voor wie zo’n put lastig te bereiken is? En wie blijft deze kritische vragen stellen? Dat is voor sommige gemarginaliseerde groepen onmogelijk in hun eigen land, terwijl zij (en wij) regionaal en internationaal hun overheid wel tot de orde kunnen roepen.

Of neem ons werk rond belastingontwijking. Een grensoverschrijdend probleem, waarbij multinationals winsten uit arme landen doorsluizen naar belastingparadijzen (zoals Nederland!), waardoor die landen de inkomsten mislopen die ze hard nodig hebben voor zorg of onderwijs. Door wereldwijd te lobbyen voor een eerlijker belastingsysteem, pakken we armoede bij de wortel aan.  

Kortom: alleen door ook met politici in gesprek te gaan, kritische vragen te stellen of druk op te voeren, nationaal én internationaal, zorgen we voor blijvende oplossingen. Je richten op alleen dienstverlening is dweilen met de kraan open. Meer over waarom wij ons met de politiek bemoeien lees je hier. 

Minister Klever wil ontwikkelingshulp meer koppelen aan handel om zo kansen te creëren voor Nederlandse ondernemers. Maar het risico is groot dat onze bedrijven daar meer van profiteren dan de mensen daar. Ontwikkelingsimpact maken is niet het doel van bedrijven en kan belemmerd worden doordat aandeelhouders vooral winst willen maken, schrijft Partos, de brancheorganisatie voor ontwikkelingssamenwerking. Ook vergt het maken van echte impact vaak een langetermijnaanpak, wat niet per se past bij het snelle bedrijfsleven. Bovendien hebben bedrijven vaak weinig interesse om in de allerarmste landen te investeren, omdat daar niet veel voor ze te halen valt.  

Natuurlijk is handel belangrijk: het zorgt voor economische groei, banen en zorgt dat landen kunnen investeren in diensten als onderwijs en zorg. Maar niet iedereen in de samenleving profiteert vanzelf van die economische groei. Het kan de ongelijkheid zelfs vergroten wanneer overheden zich niet actief inzetten om te zorgen dat ook de armsten er beter van worden. Daarom ondersteunen wij bijvoorbeeld partners in kwetsbare landen om transparantie te eisen over de uitgaven van hun overheid, en verantwoording over budgetten waar lokale of nationale overheden over beslissen. Ook zetten we onze kennis en expertise in om handels- en belastingverdragen te helpen versterken. En we steunen ondernemers en het midden-en kleinbedrijf in kwetsbare landen, want juist zij zijn de motor waarop de economie draait – niet Nederlandse bedrijven.

Geloof ons niet op ons woord: we laten ons werk graag voor zich spreken.