Oorlog is verschrikkelijk, daar is iedereen het over eens. Maar de specifieke impact op vrouwen blijft vaak buiten beeld. Van Congo tot Oekraïne en Sudan - dit zijn zeven manieren waarop vrouwen worden geraakt door conflict. Wist je bijvoorbeeld dat het aantal meldingen van huiselijk geweld stijgt in oorlogstijd? Of dat meer meisjes worden uitgehuwelijkt? Maar besef: dit wordt allemaal door mensen veroorzaakt en kan dus ook worden opgelost door mensen. Ontdek in deze blog hoe!
Vrouwen en kinderen worden vaak extra hard geraakt door conflicten, zoals in het oosten van de Democratische Republiek Congo.
trigger warning: seksueel geweld
In veel conflicten wordt seksueel geweld ingezet als oorlogswapen. Met deze laatste term bedoelen we dat het leger of gewapende groepen seksueel geweld gebruiken met een specifiek doel: bevolkingsgroepen vernederen, martelen of uitroeien en daarmee de oorlog winnen. Volgens de VN stijgt het seksuele geweld in oorlogssituaties de afgelopen jaren sterk, mede omdat het aantal conflicten wereldwijd toeneemt.
Bijvoorbeeld in het oosten van de Democratische Republiek Congo, waar in 2025 elke dag gemiddeld 450 vrouwen werden verkracht door militaire groepen of militairen. Het zijn aantallen die je doen duizelen. Het werkelijke aandeel ligt waarschijnlijk nóg hoger, want er is een grote barrière om aangifte te doen. Ook queer personen en zelfs kinderen en baby’s zijn niet veilig voor seksueel geweld.
Ook in andere delen van de wereld is seksueel geweld helaas onderdeel van oorlog en conflicten. Zowel Hamas als Israël staan op de zwarte lijst van de Verenigde Naties voor conflict gerelateerd seksueel geweld. Hamas verkrachtte, verminkte en vermoordde op 7 oktober 2023 veel vrouwen. Ook het Israëlische leger maakt zich schuldig aan systemisch seksueel geweld tegen Palestijnen en pro-Palestijnse activisten, in 2025 is dat volgens de VN officieel dertien keer gebeurt. Myrthe Bovendeaard (gender expert bij Oxfam Novib): “Dit is maar het topje van de ijsberg. Israël pleegt al jaren genocide, waarbij ze seksueel geweld inzetten als martelmethode. Flotilla-activisten, die recent werden vastgehouden, rapporteerden dat sommigen van hen zijn aangerand of verkracht.”
Oekraïense vrouwen hebben sinds het uitbreken van de oorlog 36% keer méér te maken met geweld door een partner of (meestal mannelijk) familielid. Dit is helaas een algemene trend in oorlogstijd. Waarom? Conflicten zorgen voor veel instabiliteit en onrust, en mannen kunnen hun woede of frustratie uiten richting hun vrouw of kinderen. Of soldaten keren terug van het front met onverwerkte trauma’s en gedragen zich thuis agressief.
Door onderzoek is al langer bekend dat partners of familieleden vaker geweld gebruiken in stressvolle situaties. Dat zagen we al met de lockdowns tijdens de coronapandemie: wereldwijd steeg toen het aantal meldingen van geweld tegen vrouwen. Zelfs tijdens een hittegolf komen er meer meldingen van huiselijk geweld binnen. Het mag dus niet verbazen dat tijdens een oorlog hetzelfde gebeurt.
Feiten over vrouwen en oorlog
Door oorlog blijven veel vrouwen achter als weduwe of alleenstaande moeder. Dat zorgt niet alleen voor veel verdriet, maar ook voor nóg meer verantwoordelijkheden. In veel landen zijn vrouwen degenen die op het land werken, water halen, voor de kinderen zorgen, de oogst verkopen op de markt en nog veel meer. Wereldwijd nemen vrouwen bijna 75% van al het onbetaalde werk voor hun rekening. Weduwen moeten ook nog eens ook de taken overnemen van hun overleden partner; in veel landen heeft de man traditioneel een baan buiten deur en beschermt hij het gezin.
De risico’s zijn groot als vrouwen alleen op pad gaan om eten te zoeken of water. Mirte Bosch (humanitair expert bij Oxfam Novib) vertelt vanuit Oost-Congo: “We horen vreselijke verhalen dat vrouwen regelmatig worden verkracht als ze het land bewerken, houtsprokkelen of water halen – of ze nu alleen zijn of met een groepje vrouwen. Ik sprak een dame die haar oogst op de markt wilde verkopen en daar werd verkracht. Eigenlijk is het dus nergens veilig."
Zwanger zijn is nooit makkelijk, maar in oorlogstijd zijn er nóg meer risico’s. Beeld je even in: géén dokters om te helpen of een ziekenhuis om in te bevallen. Wél constante stress, angst en honger – en daardoor een verhoogde kans op een miskraam. Dit is de realiteit in bijvoorbeeld Sudan, dat al meer dan drie jaar wordt verscheurd door oorlog en hongersnood. Ondervoede moeders kunnen geen borstvoeding geven en melkpoeder is een onbetaalbare luxe. In het ergste geval sterft de baby aan uitdroging of ondervoeding.
In Gaza is de situatie net zo dramatisch. Hoogzwangere vrouwen vluchten voor hun leven, hebben weinig voedsel en medicijnen en moeten bevallen in openbare ruimtes, zonder medische hulp of privacy. Dat eist zowel fysiek als mentaal zijn tol. De hoogzwangere Wesal vertelt vanuit Gaza: “Ik kan me niet voorstellen hoe ik op deze plek zal bevallen (…) Psychologisch ben ik helemaal niet klaar voor dit kind. Zelfs mijn man is in shock, hij blijft maar vragen hoe we een nieuw kind in deze omstandigheden gaan verwelkomen.”
In oorlogstijd worden er meer meisjes van school gehaald of gedwongen uitgehuwelijkt. De reden is vaak economisch van aard: door het conflict lopen inkomsten terug en wordt het leven extra duur. Onderwijs voor meisjes is één van de eerste dingen waar vaak op wordt bespaard. Dochters moeten werken op de boerderij of in het huishouden. In landen waar kindhuwelijken nog bestaan, worden meisjes vaak eerder uitgehuwelijkt zodat hun ouders inkomen krijgen via de bruidsschat. In conflictgebieden zijn er 14% meer kindhuwelijken dan in vreedzame landen.
Dit zijn symptomen van een bredere trend: in oorlogstijd gaat de gendergelijkheid achteruit. Alles komt tot een halt; al het geld en alle energie gaat naar oorlogsvoering. Vrouwen, meisjes en andere gemarginaliseerde groepen zijn daar de dupe van. Lees hier wie wél winnen bij een oorlog.
In de meeste conflicten staan jongens en mannen aan het front: zij dienen in het leger of worden geronseld voor gewapende groepen. Maar vrouwen en meisjes staan op een andere manier aan de frontlinie. Zij zorgen vaak voor hun familie en de gemeenschap, runnen gaarkeukens en vangen vaak de baan van hun man op. Vrouwen vervullen deze 1001 rollen onder grote druk én doen dat vaak op plekken waar humanitaire organisaties niet kunnen komen.
Bijvoorbeeld in Jemen, dat al meer dan tien jaar wordt verscheurd door oorlog. Vrouwen vormen coalities en wagen hun leven om gezinnen te redden of scholen te evacueren die in handen zijn van gewapende groepen. Ook bemiddelen ze bij gevechten om water en land, over de politieke grenzen heen. Of in Sudan, waar hongersnood is, en vrouwen gemeenschapskeukens runnen met het weinige geld dat ze hebben en zo duizenden levens redden. Dit werk is bijna altijd onbetaald en is niet zonder gevaar: vrouwelijke activisten of hulpverleners zijn vaak een target voor de regering, het leger of gewapende groepen, puur vanwege de zorg die ze leveren.
Intisar Ali uit Jemen bemiddelde bij een conflict in een vluchtelingenkamp over waterToen ik in het kamp arriveerde was het alsof twee stammen zich klaarmaakten voor oorlog. Er liepen overal gewapende mannen rond. Ik praatte met beide partijen en overtuigde ze dat de representant van het kamp door de mensen zelf gekozen moest worden. Daarmee kwam ook een einde aan het conflict.
Onderzoek wijst uit dat vrede langer standhoudt als vrouwen betrokken zijn bij de onderhandelingen. Toch worden ze hiervan vaak buitengesloten: gemiddeld zit bij 1 op de 10 vredesbesprekingen een vrouw aan tafel. Oorlog wordt gezien als een ‘mannenzaak’. Onterecht natuurlijk, want iedereen wordt erdoor geraakt. We zien dan ook dat als vrouwen wél aan tafel zitten bij vredesonderhandelingen, dat er 35% méér kans is dat deze vrede langer dan 15 jaar standhoudt.
Ook op preventief vlak is er nog veel te winnen. Wereldwijd zijn er nog steeds veel minder vrouwelijke dan mannelijke politici. Belangrijke posten gaan bijna standaard naar een man: maar 1 op de 7 staatshoofden is vrouw. Dat is nog minder bij Ministers van Defensie (1 op de 8). Nederland is wat dat betreft dus een uitzondering. Twijfel je nog of representatie in de politiek belangrijk is? Onderzoek laat zien dat dit leidt tot evenwichtige keuzes die goed zijn voor de hele samenleving. Kortom: meer vrouwen met macht, zorgt voor meer gelijkheid en stabiliteit.
Oorlog is geen natuurverschijnsel. Regeringen kunnen ervoor kiezen om burgers beter te beschermen, geweld te voorkomen en vrouwen een centrale rol te geven in vrede en wederopbouw. Onze oproep aan de politiek:
Bij onze noodhulp houden we rekening met de behoeften van vrouwen en meisjes, bijvoorbeeld door maandverband toe te voegen aan hulppakketten. Dat is geen overbodige luxe: 700.000 vrouwen en meisjes in Gaza hebben geen maandverband en moeten zich redden met tentdoeken.
Verder werken we met vrouwelijke activisten en feministische organisaties in bijna tachtig landen. Samen strijden we voor gendergelijkheid en een veilige wereld. Dit doen we door op te staan tegen gendergerelateerd geweld; voorlichting en workshops te geven over (taboe)thema's zoals lichaam, seksualiteit en het wel of niet krijgen van kinderen; en achter organisaties te staan die zich inzetten voor duurzame vrede.
Wil jij je steentje bijdragen hieraan? Doneer voor ons werk wereldwijd via onderstaande knop!
De anti-genderbeweging groeit – maar het tegengeluid groeit harder
De haatbeweging tegen queer personen en vrouwen rukt wereldwijd op – ook in Nederland. Met miljoenen aan financiering achter zich doen deze anti-gendergroepen er alles aan om de vooruitgang op gendergelijkheid en LHBTQIA+-rechten te stoppen. Maar hoe harder zij roepen, hoe luider ons tegengeluid klinkt. Want hoop en vooruitgang laten zich niet zomaar tegenhouden.
De oorlog in Sudan
Al drie jaar woedt er een bloedige strijd in Sudan om goud en macht. Miljoenen Sudanezen zijn op de vlucht voor honger en geweld. Het is de grootste crisis ter wereld - en toch haalt het maar af en toe het nieuws. Dat moet anders. Helemaal omdat Nederland indirect betrokken is bij deze oorlog. Kijk dus niet weg en kom samen met ons in actie!
Waarom de klimaatcrisis vrouwen extra hard raakt
Klimaatverandering raakt iedereen even hard. Toch? De waarheid is dat vrouwen, in al hun diversiteit, meer impact voelen dan mannen - net als veel andere gemarginaliseerde groepen. En dan met name in landen die zich minder goed kunnen weren tegen extreem weer. Ontdek waarom én hoe we in onze klimaatoplossingen rekening kunnen houden met iedereen.
