Bijna alle grote Nederlandse supermarkten scoren dikke 0 op gendergelijkheid

Supermarktranglijst Superlijst Sociaal, een samenwerking van initiatiefnemer Questionmark met Oxfam Novib en Solidaridad, vergelijkt de zes grootste Nederlandse (en Belgische) supermarkten op transparantieen het respecteren van mensenrechten van boeren en arbeiders, en de positie van vrouwen in hun toeleveringsketens. Wat doen zij om uitbuiting in jouw boodschappen te voorkomen?  

Het is duidelijk: als het gaat om gendergelijkheid gaat er nog veel mis. Albert Heijn, Aldi en Jumbo hebben jaren geleden al beloofd om de loonkloof tussen vrouwen en mannen aan te pakken, maar hebben deze beloften nog steeds niet waargemaakt. Alle supermarkten erkennen ook dat vrouwen in hun ketens te maken krijgen met intimidatie en seksueel geweld, maar hebben hier, los van Lidl, nog geen concrete stappen op genomen.   

Dat zou wel moeten. Want van de 1 miljard landbouwarbeiders wereldwijd is bijna de helft vrouw. Zij produceren de boodschappen die in jouw mandje terechtkomen. Vrouwen in de landbouwsector verdienen gemiddeld maar 82 cent voor elke euro die mannen krijgen. Daarnaast hebben zij een hoger risico om te maken te krijgen met seksueel geweld – in sommige gevallen is dat zelfs 8 op de 10 vrouwen. Veel vrouwen werken als tijdelijke of seizoenarbeiders en zijn afhankelijk van hun (meestal mannelijke) leidinggevenden voor werk en inkomen. Daarnaast werken ze vaak op afgelegen plekken, tot laat in de avond en in gevaarlijke omstandigheden. Het melden van seksueel geweld is moeilijk omdat vrouwen bang zijn voor ontslag of verlies van hun verblijfsrecht. 

De inkooppraktijken van supermarkten, zoals druk om sneller en goedkoper te produceren, vergroten het risico op onderbetaling en arbeidsuitbuiting van vrouwen. Vooral vrouwen betalen dus de prijs van de mooie omzet die supermarkten draaien: dat was vorig jaar maar liefst 5,1 miljard euro. En terwijl de supermarkten ervoor kiezen om tientallen miljoenen daarvan uit te geven aan TV-spotjes (het meest van alle sectoren!), blijft de inzet op genderbeleid 0.  

Niet alleen op gendergelijkheid scoren de supermarkten slecht. Ook breder doen ze nog te weinig om een eerlijk inkomen te waarborgen voor de boeren en arbeiders die onze producten maken, zoals je op de ranglijst hieronder ziet.

Supermarkten hebben een paar goede stappen gezet, bijvoorbeeld voor een leefbaar inkomen voor cacaoboeren en eerlijke lonen voor bananenplukkers, maar zetten zich nog steeds niet structureel in voor eerlijke omstandigheden in al hun ketens. Dat betekent dat de schappen nog steeds volliggen met producten die gemaakt zijn met uitbuiting, onderbetaling en slechte werkomstandigheden, vooral voor vrouwen. 

Terwijl de mensen die onze boodschappen produceren nog steeds veel te weinig verdienen, verdienen de CEO’s en eigenaren van de supermarkten wél flink. Frans Muller, de CEO van Ahold Delhaize (moederbedrijf van Albert Hejn), ontvangt dit jaar een salaris van maarliefst 6,4 miljoen. De familie Van Eerd, eigenaren van Jumbo, ontvingen dit jaar 72 miljoen euro aan winst- en dividentuitkeringen. En het vermogen van Dieter Schwarz, eigenaar van het moederbedrijf van Lidl, werd vorig jaar geschat op 41 miljard dollar.   

Onderbetaling is geen incident, maar een verdienmodel. Supermarkten houden dat in systeem in stand, want hun winst gaat boven alles. Dat raakt boeren en arbeiders tot diep in de keten, en vrouwen het hardst. Supermarkten hebben een verantwoordelijkheid om mensenrechten in hun ketens aan te pakken, en daaronder valt ook gendergerelateerd geweld en onderbetaling van vrouwen. Maar een echt eerlijke supermarkt is steeds uit zicht. Supermarkten hebben de macht om dit te veranderen, nu moeten ze die ook gebruiken.