Uitkomsten Europees opinieonderzoek: burgers wijzen patenten op zaden massaal af
De boodschap van burgers is ondubbelzinnig. Uit een representatief opinieonderzoek, uitgevoerd door onderzoeksbureau Civey in opdracht van Oxfam Novib en de coalitie No Patents on Seeds!, blijkt dat driekwart van de Nederlanders vindt dat planten en andere levende organismen niet gepatenteerd mogen worden. Ook in andere Europese landen spreken burgers zich duidelijk uit. Daarnaast vindt 84% van de Nederlanders dat diversiteit in zaden en plantveredeling essentieel is voor onze landbouw en voedselvoorziening.
Toch dreigt Europa deze duidelijke maatschappelijke wil te negeren. Met binnenkort verwachte nieuwe wetgeving rond genetisch ontwikkelde gewassen worden patenten op planten en planteigenschappen niet uitgesloten — zelfs niet wanneer die eigenschappen gewoon in de natuur voorkomen. Daarmee wordt voedsel steeds meer behandeld als een commercieel product in plaats van een basisrecht.
De gevolgen zijn diep sociaal onrechtvaardig. Nout van der Vaart, voedselbeleidsexpert bij Oxfam Novib: ‘Patenten geven grote agrobedrijven controle over zaden, prijzen en toegang tot veredeling. Kleine en middelgrote veredelingsbedrijven kunnen de juridische strijd niet aan en verdwijnen van de markt. Boeren raken afhankelijk van een handvol multinationals, terwijl diversiteit verdwijnt. Precies die diversiteit is onmisbaar om landbouw bestand te maken tegen klimaatverandering, ziektes en misoogsten’.
Deze ontwikkeling raakt boeren wereldwijd. Voor miljoenen boeren in het mondiale zuiden is open toegang tot zaden en genetische diversiteit cruciaal. Zij zijn afhankelijk van zaden die zij zelf kunnen bewaren, delen en aanpassen aan lokale omstandigheden zoals droogte, hitte en bodemdegradatie. Wanneer basale planteigenschappen via patenten worden geclaimd door bedrijven, ontstaan ook daar afhankelijkheid en uitsluiting. Dat remt lokale voedselproductie, vergroot armoede en ondermijnt de wereldwijde strijd tegen honger.
Voedselzekerheid en armoedebestrijding kunnen alleen slagen wanneer zaden een gemeenschappelijk goed blijven. Het opinieonderzoek laat zien dat burgers dat begrijpen — en dat zij verwachten dat politici daarnaar handelen. Juridische experts hebben bovendien aangetoond dat patenten op voedselgewassen eenvoudig kunnen worden uitgesloten via gerichte aanpassingen in het Europese octrooirecht.
Oxfam Novib en No Patents on Seeds! roepen Europese beleidsmakers op om recht te doen aan deze maatschappelijke oproep. Innovatie mag nooit betekenen dat voedsel, zaden en leven zelf worden geprivatiseerd. Ons voedselsysteem moet rechtvaardig, toegankelijk en in dienst staan van mensen — niet van monopolies.
Nout van der Vaart, zadenbeleidsexpert, is beschikbaar voor interviews.