Wie winnen er bij oorlog – en wie betalen de prijs

Door de oorlog die de Verenigde Staten en Israël tegen Iran zijn begonnen, stijgen de energieprijzen sterk. Iran is een olierijk land en grenst aan de Straat van Hormuz, een heel belangrijke doorgang voor het wereldwijde olietransport. Sinds het begin van de oorlog worden energiedoelwitten in Iran en de regio aangevallen. Daarnaast heeft Iran, als reactie op de aanvallen, de Straat van Hormuz deels afgesloten. Dit zorgt voor grote druk op de olieaanvoer, waardoor oliebedrijven de prijs flink kunnen opdrijven. 

Oliebedrijven profiteren daardoor volop van deze crisis. Door de hogere olieprijs is de totale, verwachte winst uit fossiele brandstoffen in 2026 maar liefst 93 miljard dollar. Ondertussen voelen gewone mensen de gevolgen direct: aan de pomp én in de supermarkt. Want als olie duurder wordt, stijgen ook de transportkosten en dat zien we terug in de prijzen van onze boodschappen.  

Mensen met de lage inkomens worden hierdoor het hardst geraakt. In Nederland, maar vooral in het mondiale Zuiden. In landen als Pakistan en Bangladesh raken de olievoorraden op, met directe gevolgen op het dagelijks leven: om het elektriciteits- en brandstofverbruik te verminderen sluiten scholen, en de kosten voor levensonderhoud stijgen enorm. Als de oorlog niet snel beëindigd wordt, lopen 45 miljoen mensen het risico op acute honger.  

Dat kan anders, en daar kan de overheid voor zorgen. Door extra belasting te heffen op de extreme winsten van oliebedrijven, kan dat de staatskas miljarden euro opleveren. Daarmee kunnen gewone mensen weer geholpen worden om de eindjes bij elkaar te knopen. 

Oorlogen kennen bijna nooit echte winnaars, maar ze creëren wel nieuwe machtsverhoudingen waarin sommige stemmen luider worden. In tijdens van angst en onzekerheid weten (extreemrechtse) politici dat sentiment vaak te benutten. Zij benadrukken dreiging en verdeeldheid, zetten groepen tegenover elkaar en presenteren zichzelf als enige oplossing.  

Kijk bijvoorbeeld naar de verharding van het asieldebat. Door de bommen in Libanon, Iran en Gaza zijn miljoenen mensen ontheemd. De overgrote meerderheid van deze mensen heeft geen enkele interesse om naar bijvoorbeeld Europa of Nederland te vluchten. Toch is het een feit dat oorlog mensen dwingt om huis en haard te verlaten. Dat een klein deel van deze oorlogsslachtoffers uiteindelijk ook in Nederland asiel aanvraagt, is daarom volkomen logisch. Mensen die protesteren tegen de komst van asielzoekers kunnen in plaats daarvan beter van onze overheid eisen dat zij op geen enkele manier steun verlenen aan landen die oorlog starten. Bovendien: je kan als overheid geen oorlogen en genocides steunen, maar vervolgens geen gevluchte mensen willen opvangen.  

Ook het klimaat wordt geraakt door oorlog. De belangrijkste oorzaak van klimaatverandering is de uitstoot van broeikasgassen. En daar stoot defensie er wereldwijd twee keer zoveel van uit als de burgerluchtvaart. Straaljagers, tanks en fregatten verbruiken gigantisch veel brandstof. Eén gevechtsvliegtuig gebruikt in één uur al 5.600 liter, zocht de Volkskrant uit - een beetje gezinsauto rijdt daar 2 keer mee rond de wereld. De eerste twee weken van het conflict in Zuidwest-Azië zorgde al voor 5 miljoen ton CO2-uitstoot, hetzelfde als alle 18 miljoen Nederlanders samen uitstoten in diezelfde tijd.

Ook wederopbouw na een oorlog zorgt voor een hoop uitstoot, met name door de enorme productie: denk bijvoorbeeld aan wapenvoorraden die worden aangevuld en verwoeste gebouwen die moeten worden hersteld. (Bron: de Volkskrant).

Zo draagt de oorlogsindustrie bij aan de klimaatverandering waar mensen wereldwijd de gevolgen van ondervinden. 

Oorlog kost in de eerste plaats natuurlijk mensenlevens. Dat voorkomen, dat is de voornaamste reden voor een land als Nederland om te investeren in vrede. Maar ook voor onszelf is het goed. Defensie kost geld, en dat komt indirect terug in belastingen voor gewone mensen, denk aan de zogenoemde vrijheidsbijdrage. Terwijl investeren in vrede veel meer oplevert: uit onderzoek blijkt dat elke euro die wordt geïnvesteerd in vredesopbouw tot wel 16 euro aan conflictkosten kan besparen. Want hoe meer geld je uitgeeft aan het versterken en weerbaar maken van gemeenschappen, hoe groter de stabiliteit en hoe kleiner de kans op oorlog.  

In plaats daarvan kiezen landen als Nederland ervoor om te bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking, een bezuiniging die gepresenteerd wordt als “goed voor Nederlanders”, maar dat niet is. Deze bezuinigingen kosten ons veel meer dan het oplevert. Onderzoek laat namelijk zien dat elke euro die Nederland investeert in ontwikkelingssamenwerking, ruim 2 euro aan extra export oplevert ten 11.000 banen. Kortom: ontwikkelingssamenwerking en investeren in vredesopbouw is ook goed voor Nederlanders 

Het is duidelijk: oorlog kent vooral verliezers, en het kleine clubje dat profiteert van oorlog vergroot de wereldwijde ongelijkheid nog meer. Dat moet, en kan, anders. Onze overheid moet iedere vorm van Nederlandse medeplichtigheid aan oorlogen nu beëindigen, en in plaats daarvan investeren in ontwikkeling en vrede. Dat levert veel meer op – voor mensen in nood, voor het klimaat en voor onszelf.