Home ActueelNieuws Is een basisinkomen de oplossing voor armoede?

Is een basisinkomen de oplossing voor armoede?

  • 12 oktober 2017

Met gratis geld, oftewel een basisinkomen, redden we levens bij rampen.
Met gratis geld, oftewel een basisinkomen, redden we levens bij rampen.
Foto: Allan Gichigi / Oxfam

Een deel van Nederland kijkt er reikhalzend naar uit: een basisinkomen voor iedereen. Want dan is armoede voorgoed verleden tijd, is een belangrijk argument. Ook wij experimenteren met basisinkomens in de strijd tegen armoede. Dit zijn onze ervaringen.

Het basisinkomen in Nederland

Mocht je nog niet weten wat een basisinkomen is: een basisinkomen is een gegarandeerd inkomen dat je krijgt of je nou werkt of niet. Als je werkt, betaal je daar belasting over. Net als nu, maar wel iets meer. Om het basisinkomen voor iedereen te kunnen betalen.

Het grote verschil met een uitkering is dat het basisinkomen onvoorwaardelijk is. Er is geen sollicitatieplicht. Je mag zelf bepalen waar je het geld aan uitgeeft. Het basisinkomen geeft dus veel vrijheid.

Voorstanders wijzen op experimenten die laat zien dat mensen door die vrijheid minder stress hebben en daardoor gezonder en gelukkiger zijn. De meeste mensen in die experimenten blijven gewoon werken, ze worden dus niet lui. Tegenstanders vrezen dat het basisinkomen veel te duur zal zijn of voor grote inflatie zal zorgen. 

Een basisinkomen bij rampen

Wat in Nederland een basisinkomen heet, noemen wij digitaal geld of cash transfers. Bij sommige rampen geven we mensen geld in plaats van water of eten. Dat heeft meerdere voordelen:

  • Mensen kunnen zelf bepalen wat ze het hardst nodig hebben
  • Geld geven is goedkoper dan eten of spullen geven
  • Spullen en eten geven kan de lokale economie verstoren - door geld te geven versterken we de lokale economie juist.

Geld geven kan op twee manieren: cash of digitaal. Dat laatste kan heel goed in de meeste Afrikaanse landen. Daar kun je namelijk zelfs met de alleroudste Nokia geld overmaken via SMS. Deze manier van cash transfers verstrekken is relatief eenvoudig, makkelijk controleerbaar en veilig. 

Gratis geld ontzorgt

Een tegenstander van het basisinkomen kan zeggen: Gratis geld maakt mensen lui! Waarom zouden ze nog werken?

Wat we zelf zien in de rampgebieden waar we cash transfers geven, is dat mensen alles kwijt zijn, behalve hun wens om te overleven. Neem Chinow, moeder van zes kinderen. De Somalische veehoudster verloor al haar dieren en daarmee haar inkomen door de droogte. Met het geld dat ze nu krijgt, kan ze haar gezin van de belangrijkste levensbehoeften voorzien zoals eten en medicijnen. 

Chinow werkt keihard voor haar gezin. Het zweet staat haar letterlijk op het voorhoofd. Dankzij het geld zijn haar grootste zorgen verleden tijd. Daardoor kan ze met onze collega's in gesprek over hoe ze zelf weer een inkomen kan gaan verdienen.

Ook Andrew uit Nigeria krijgt gratis geld. Door het geweld in zijn land verloor hij zijn onderarmen. Andrew is boer, maar kan het land zelf niet meer bewerken. De inkomsten vavn het gezin droogden snel op. Met het geld dat hij nu krijgt verzekert hij zijn gezin weer van een inkomen: 'Ik koop er zaden voor, voor op de boerderij. Mijn twee vrouwen werken daar nu.' Zelf zorgt hij voor de kinderen.

Niet altijd helemaal gratis

Het geld dat we geven is niet altijd helemaal gratis. In rampgebieden zijn wegen verwoest, waterputten zijn vervuild of er is niemand (meer) die het afval ophaalt. Waar mogelijk bieden we Cash for work. Mensen krijgen geld in ruil voor werk. Zo organiseert Jasm de afvalverweking in een vluchtelingenkamp, in ruil voor een basisinkomen.

Je kunt Cash for work niet vergelijken met een betaalde baan, want het geld dat mensen krijgen is echt een basisinkomen: net genoeg om de allerbelangrijkste dingen van te kopen.

Basisinkomen: menswaardig en efficiënt

Er is al veel onderzoek gedaan naar het effect van basisinkomens op armoedebestrijding. 

Uit het rapport ‘From Evidence to Action’ blijkt bijvoorbeeld dat direct geld geven heel effectieve hulp is. De lokale markt wordt minder verstoord, organisaties betalen minder kosten voor transport van hulpgoederen. Het overmaken van geld gaat ook sneller dan het versturen van spullen. Geld bereikt ook plekken waar vrachtwagens met goederen niet kunnen komen.

In totaal zijn cash transfers tot wel 30% goedkoper dan traditionele hulp.

Omdat mensen zelf kunnen bepalen hoe ze het geld uitgeven, is deze vorm van hulp ook nog menswaardiger.

Gratis geld helaas niet altijd een oplossing

Als een basisinkomen zulke grote voordelen biedt - waarom doen we het dan niet altijd? 

Helaas is gratis geld niet de oplossing voor alle problemen die we tegenkomen.

Onze collega Ruud Huurman legde dat laatst uit tegen de krant NRC: "Je lost [met gratis geld] weinig op wanneer er verder geen basisvoorzieningen zijn zoals water, onderwijs of medische zorg. Het optuigen van dat soort voorzieningen bereik je eerder met ontwikkelingssamenwerking."

Daarom bekijken we in elke situatie opnieuw welke hulp het meest effectief is. Soms is dat een basisinkomen, soms een waterput. Wat vaststaat is dat een basisinkomen in de juiste situatie helpt armoede te verlaan, zoals in het geval van Chinow en Andrew. In dat geval zetten we dit middel graag in.

102846scr.jpg

Ontwikkelingssamenwering in de vorm van bijvoorbeeld watervoorzieningen blijft - vooralsnog - onmisbaar.

We gebruiken cookies. Dit doen we om je gepersonaliseerde content en aanbiedingen te tonen, delen via social media mogelijk te maken en om bezoekgedrag te analyseren.