Home ActueelBlogs Ondernemer: laat je niet langer chanteren

Ondernemer: laat je niet langer chanteren

  • 7 september 2016

Werkend Nederland verdient belastingverlaging. Eén van de weinige VVD one liners waar een zekere waarheid in zit. De hoge belastingen kunnen er inderdaad voor zorgen dat het midden- en kleinbedrijf (MKB) een werknemer niet aanneemt of geen vast contract heeft. Het kan er ook voor zorgen dat het bedrijf niet investeert, bijvoorbeeld in duurzame energie. Hoe slecht valt dit echter te rijmen met de chantage die politiek rechts continu inzet als het gaat om belastingontwijking: we zouden multinationals wel moeten pamperen want anders gaat onze groei eraan, vertrekken bedrijven massaal naar het buitenland en blijft Nederland als braafste jongetje van de klas achter. Ondertussen wordt het MKB dubbel gepakt: naast het niet profiteren van de misgelopen belastinginkomsten lijden zij ook onder de oneerlijke concurrentie van multinationals. Tijd om hier iets aan te doen!

De cijfers over belastingontwijking zijn aansprekend: ontwikkelingslanden lopen jaarlijks 100 miljard euro mis dankzij belastingontwijking wereldwijd, en ook de Nederlandse schatkist mist hierdoor jaarlijks 5,5 miljard euro. Je zou het budget voor ontwikkelingssamenwerking in z’n geheel kunnen stopzetten door alleen al belastingontwijking aan te pakken.  Mogelijk gemaakt door een aantal mazen in de fiscale wetgeving, en vooral door de vele deals tussen multinationals en overheid. Ondanks dat het tarief voor de vennootschapsbelasting in Nederland 25 procent bedraagt (Europees gezien gewoon een gemiddeld percentage), betalen bedrijven in Nederland effectief zo’n 17 procent belasting. En dit is een gemiddeld aantal: vele bedrijven hebben geen toegang tot dezelfde lobbymogelijkheden als Apple of Starbucks. Het gemiddelde percentage ligt daardoor voor veel multinationals een stuk lager, terwijl kleinere bedrijven wel de volle mep betalen. Dit zorgt voor een oneerlijke concurrentiepositie voor kleine ondernemers.

Het resultaat van belastingontwijking wordt steeds meer zichtbaar. Oxfam concludeerde al dat terwijl in de periode 2000-2012 de winsten van bedrijven in Nederland stegen met een waarde die €2,4 miljard extra vennootschapsbelasting zou moeten opleveren, er in werkelijkheid €4,3 miljard minder aan inkomsten binnenstroomde. Dit verschil van €6,7 miljard wordt vakkundig onder het tapijt verschoven onder de noemer van het behouden van een ‘gunstig investeringsklimaat’.

Het verhaal dat hierbij door rechtse politici wordt verteld is een ordinair dreigement: multinationals zouden gebaat zijn bij het gunstige fiscale klimaat van Nederland en anders vertrekken. Deze multinationals dragen extreem bij aan onze welvaart en zorgen voor ontzettend veel banen. Wie dat niet inziet is naïef, wie zich erbij neerlegt een realist.  Maar is dit wel zo?

Het spook van de ‘kapitaalvlucht’

Of multinationals daadwerkelijk zoveel meer bijdragen aan ons welzijn dan andere bedrijven is op z’n zachtst gezegd dubieus. Het idee hierachter, dat veel rijkdom uiteindelijk doorsijpelt naar ons allemaal, is nooit bewezen. Maar het is misschien nog wel belangrijker om te kijken of het dreigement dat bedrijven hun kapitaal uit Nederland weg zouden houden standhoudt.

In het geval van multinationals gaat het dreigement van ‘kapitaalvlucht’ vooral over het weghalen van fysiek (vestigingen) en menselijk kapitaal (banen). In de ‘dreigbrief’ van Silicon Valley aan premier Rutte wordt bijvoorbeeld gesproken over de 450.000 banen van Amerikaanse bedrijven in Nederland die op de tocht zouden staan. Dit wekt al gauw de suggestie dat men massaal haar baan zou verliezen omdat bedrijven Nederland links zouden liggen. Een vorm van chantage die gebaseerd is op een sterke overdrijving:

  1. De horrorscenario’s zijn sterk overdreven. Er wordt ten onrechte geschetst dat bedrijven massaal naar walhalla’s in de regio kunnen uitwijken, terwijl in Europa er in het algemeen steeds strenger tegen belastingontwijking wordt opgetreden. De vordering van de Europese Commissie richting Apple is hier een recent voorbeeld van. Het weghalen van fysiek en menselijk kapitaal is vele malen lastiger dan het weghalen van financieel kapitaal. Soit, de Amsterdamse grachten zullen wellicht wat minder brievenbusfirma’s kennen, maar het idee dat de halve Zuidas morgen in La Defense (Parijs) of de Kirchberg (Luxemburg) staat klopt gewoon niet.
  2. De factor ‘belastingklimaat’ wordt sterk overdreven. Ondanks dat er vele bedrijven zijn die hier hun brievenbus stallen vanwege het gunstige belastingklimaat, zijn er voor multinationals veel meer belangrijke redenen om zich in Nederland te vestigen. Belangrijke factoren zoals de politieke stabiliteit, de goede infrastructuur en ons grote aanbod van hoogopgeleide werknemers. Ook is het gunstige vennootschapsrecht een belangrijke reden om in Nederland te vestigen. Bedrijven zijn vooral gebaat bij stabiliteit, waardoor Nederland altijd een gunstig land zal blijven om te vestigen.

Het idee van de ‘kapitaalvlucht’ is dan ook niet meer dan een aanname. Een economische theorie, gepresenteerd als wetmatigheid. Het gemak waarmee zulke fabeltjes in de politieke arena stand houden is stuitend. Terwijl het bewijs over de nadelen van belastingontwijking zich opstapelt, is het ‘bewijs’ vóór slechts gebaseerd op knikkende knieën en een gebrek aan ruggengraat in het Torentje.

Ondernemer: pik het niet langer

Ondertussen wordt vooral het MKB benadeeld, terwijl juist zij verantwoordelijk zijn voor een groot deel van Nederland haar BBP en werkgelegenheid (respectievelijk 61 en 70 procent). FNV concludeerde eerder al dat belastingontwijking een gemiddelde werknemer 200 euro extra belasting kost. De 6,7 miljard euro die het ‘gunstige investeringsklimaat’ ons jaarlijks kost zou namelijk prima ingezet kunnen worden om het tarief in de laagste schijf van de loonbelasting te verlagen. De inkomsten uit loonbelasting bedragen in Nederland jaarlijks zo’n 44 miljard. Dit betekent dus dat we, corrigerend voor de verschillende tarieven in de belastingschijven, het tarief in de laagste schijf al gauw van 36,5% naar rond de 30% kunnen verlagen als we de misgelopen belasting nu wel gaan innen. En dat is nou pas goed voor de werkgelegenheid: ondernemers die minder loonkosten hebben en sneller mensen zullen aannemen!

Dit voordeel zou nog veel verder kunnen oplopen als Nederland ook Europees mee zou doen aan een Europese aanpak. Een voorbeeld daarvan is het belasten van ‘flitskapitaal’, wat volgens de Europese Commissie  58 miljard per jaar zou kunnen opleveren. Nederland deed bij de invoering van deze Tobin-taks in 2012 niet uit angst voor het kapitaalvlucht spook.

Voor wie zich als ondernemer toch aangesproken voelt door de holle slogans van de VVD over lage belastingen, zou ik daarom vooral zeggen: laat je niet chanteren! De wurggreep van multinationals op ons belastingklimaat hoeven we niet toe te staan; ‘too big to fail’ zou niet moeten mogen. Het aanpakken van belastingontwijking is dan ook zeker niet onmogelijk, maar vooral een politieke keuze. Wil je als onderneming niet alleen een gunstig, maar ook eerlijk investeringsklimaat, dan wordt het tijd om je partij onder druk te zetten dat ook daadwerkelijk te gaan doen. Het laffe Calimero-complex van Nederland moet nu eens definitief voorbij zijn.

Blijf op de hoogte!

Steun die strijd tegen belastingontwijking en toenemende ongelijkheid en blijf op de hoogte van onze campagne.

Deze blog werd geschreven doo Frank van Kesteren – Knowledge Manager bij het INCLUDE platform voor inclusieve ontwikkeling en vrijwilliger voor Oxfam Novib, in het kader van Tax Justice Blogging Day.