slecht onderwijs = handicap ontwikkeling

Onderwijzer leert leerling hoe je de letter i schrijft. Foto:Sven Torfinn/Oxfam Novib

Mevrouw Kady Baby Maiga is voorzitter van COSC-EPT in Mali. Dit is een coalitie van maatschappelijke organisaties die streven naar ‘goed onderwijs voor iedereen’.

De regering van Mali werkt hard aan meer onderwijs. Maar zij heeft niet genoeg geld voor voldoende scholen en onderwijzers. Het West-Afrikaanse Mali is een van de armste landen van de wereld. Er wonen 14 miljoen mensen. Het land is ongeveer 30 keer zo groot als Nederland en bestaat voor tweederde uit woestijn.

Vier van de vijf Malinezen kunnen niet lezen of schrijven. Zij hebben niets aan gebruiksaanwijzingen voor landbouwgereedschap of voor zaden, of aan bijsluiters bij medicijnen.

zelf dorpsschool beginnen

Veel dorpen zijn daarom zelf een school begonnen, zogenaamde ‘gemeenschapsscholen’. Maar de onderwijzers daar werken onder moeilijke omstandigheden, vaak met meer dan 100 leerlingen in de klas en geen lesmaterialen. Ze hebben vaak zelf met de ouders de school gebouwd. Maar ze zijn niet gekwalificeerd.

Maar weinig hebben een formele aanstelling als leerkracht en er zijn nauwelijks mogelijkheden om zich te bekwamen. Goed onderwijs vind je hier zelden. De bedoeling was dat de overheid deze scholen zou gaan opnemen in het formele onderwijsstelsel van het land.

De meeste gemeenschapsscholen zijn op het platteland. In de dichter bevolkte gebieden en steden zijn er wel overheidsscholen. Die hebben verschillende klassen van gemiddeld 54 leerlingen. Maar de gemeenschapsscholen hebben vaak kinderen van uiteenlopende leeftijden bij elkaar in de klas.

De politiek in Mali is vrij stabiel, dus zijn er kansen voor ontwikkeling. Het slechte onderwijs is echter een grote handicap. ‘Onderwijs is hét middel hier om uit de armoede te komen,’ zegt madame Kady Baby. Maar onderwijs is helaas nooit beter dan de leraren zijn.

nooit opgeleid tot leerkracht

Eigenlijk zijn er de laatste jaren te snel te veel mensen als onderwijzer aangesteld. Meer dan de helft van de Malinese onderwijzers heeft nooit enige opleiding tot leerkracht gehad. De regering is voor gratis onderwijs. Maar dat is, zoals een schoolleider tegen Oxfam zei, niet meer dan ‘een kreet’. ‘Als je één onderwijzer hebt voor zes klassen, wie krijgt er feitelijk dan nog onderwijs? Niemand! De overheid moet ook zorgen dat er voor elke klas een goede onderwijzer staat.’

Daarom is Kady Baby met haar organisatie COSC-EPT actief in het project Quality Educators for All (voor iedereen goede leraren) van Oxfam Novib. In juli 2011 kwam Oxfam Novib met een rapport hoe je de onderwijzers van gemeenschapsscholen kunt bijscholen. De onderwijzersopleidingen van de overheid zijn voor hen weinig geschikt. Die zijn erg theoretisch en de docenten staan ver af van de realiteit op plattelandsscholen.

Er is in acht landen, waaronder Mali en Uganda, een onderzoek gehouden naar de vereisten waaraan een leerkracht moet voldoen. Daarover zijn in Mali en Uganda de overheid, de vakbond van onderwijzers SNEC en COSC-EOT als coalitie van onderwijsorganisaties met elkaar gaan overleggen. Vervolgens zijn er onderwijzers geworven voor de bijscholingscursussen. Uiteindelijk moet dit de regering helpen om zo snel mogelijk van de gemeenschapsscholen overheidsscholen te maken.

voorbeeldrol

In Mali gaan meer jongens naar school dan meisjes. Meer goede onderwijzeressen voor de klas kan meer meisjes naar school trekken. Ze kunnen een voorbeeld zijn voor meisjes, zegt madame Kady Baby. Helaas is slechts één op de vijf onderwijzers in Mali een vrouw.

Kady Baby: ‘De meisjes die ik nu les geef, vertellen mij hoe zij door mij gemotiveerd worden. Ze denken: als ik kan leren tot aan de universiteit, lerares kan worden en voorzitter van de alliantie COSC-EPT, dan kunnen zij dat misschien ook.’

Oxfam Novib voert het project Quality Educators for All uit in Mali en Uganda. In Mali gebeurt dat samen met COSC-EPT, de lerarenbond SNEC en het ministerie van Onderwijs, Alfabetisering en Nationale Talen.

ook in Uganda

In Uganda werkt Oxfam Novib in dit project samen met de nationale vakbond van leraren UNATU, het Forum for African Women Educationalists (onderwijsdeskundigen), onze onderwijspartner LABE in Noord-Uganda en het ministerie van Onderwijs en Sport.
In beide landen wordt er nauw met de regering samengewerkt aan blijvende verbeteringen in het onderwijsstelsel.

Het is in Mali en Uganda nog een pilotproject, dat tot nu toe uitstekend verloopt. Later wordt het uitgebreid naar meer landen, mits er genoeg geld voor is. Er hebben al landen belangstelling getoond. Zij zien hierin een kans om hun basisonderwijs te verbeteren.

• Organisatie: In Mali COSC-EPT en SNEC; in Uganda UNATU, FAWE en LABE
• Naam project: Quality Educators for All
• Looptijd: december 2010 – december 2013
• Bereik (aantal mensen): 30.500 onderwijzers, 300.000 studenten
• Bijdrage Oxfam Novib: 978.000 euro