menig belegger zou ons rendement willen

protest tegen mijn: Mijnbedrijven ‘kopen’ van de regering grond. Gezinnen van minderheden worden verdreven. Foto:LRC/Oxfam Novib

Met Leo van Mulekom blikken we terug. Hij was jarenlang de verantwoordelijk medewerker van Oxfam Novib voor het werk in Indonesië en de Filipijnen. Vóór zijn Novib-tijd woonde en werkte hij tien jaar met en tussen kleine vissers in de Filipijnen.

Toen Novib (nu Oxfam Novib) eind jaren zestig in de Filipijnen begon, leed het land onder het repressieve bewind van president Marcos. Van Mulekom: ‘Wat onze eerste partnerorganisaties deden was half ondergronds werk. Ze steunden politieke gevangenen, kwamen op voor mensenrechten en burgerrechten.’

De partners kregen niet alleen geld. ‘Wij brachten hen in contact met organisaties in andere continenten om van elkaar te leren. We stimuleerden dat ze netwerken vormden. We gingen met hen in debat over hun beleid en hun strategie.’

het échte gevecht

Een aantal partners uit de beginjaren zijn nu grote organisaties. Zij stellen de oorzaken van armoede en verarming aan de orde. Van Mulekom: ‘Projecten voor microkredieten aan boeren en bijstand bij arbeidsconflicten zijn prima. Maar het echte gevecht woedt daarbóven: zwakke landrechten van etnische minderheden, schulden, economische trends die verarming veroorzaken, ongelijke rechten voor vrouwen, geen eerlijke verkiezingen, geen vrije pers.’

Verschillende partners zijn nu gezaghebbende instellingen op hun terrein. ‘Hun mensen worden gevraagd voor regeringscommissies, anderen kwamen in het parlement. Of werden minister. Eigenlijk is onze belangrijkste verdienste dat er mede door ons een sterke en dynamische civil society is ontstaan in de Filipijnen,’ aldus Van Mulekom.

kleine vissers

Een zo’n partner is Tambuyog. Zij komt op voor de rechten van kleine vissers in de mangrovebossen langs de kust. Meer dan de helft van die bossen in Zuidoost-Azië is verdwenen. Er kwamen kweekvijvers voor tropische garnalen, gefinancierd door grote (buitenlandse) investeerders. Dat levert het lánd geld op, maar vaak ten koste van de kleine vissers. En van het milieu: mangrovebossen zijn ook belangrijk als kustbescherming.

Organisaties als Tambuyog organiseerden de kleine vissers. Na acties, lobby en campagnes kwam er een wet op de kustbescherming. De vissersorganisaties zijn nu betrokken bij de uitvoering.

Van Mulekom heeft van een soortgelijk visserijproject ‘ns berekend wat het opleverde als investering. Tien jaar lang werd er ruim 20.000 euro voor uitgetrokken, voor het merendeel afkomstig van Oxfam Novib. Na afloop waren de opbrengsten van de betrokken kleine vissers samen rond 255.000 euro per jáár hoger dan destijds – een “return of money” op het geïnvesteerde kapitaal waar menig belegger jaloers op zou zijn.

De visserij brengt voor de kleine vissers nu dus veel meer op. Maar er zijn – misschien wel daardoor – veel nieuwe vissers bijgekomen, zodat bezien per visser de welvaart niet groter is. ‘Maar zonder deze projecten zouden de vissers armer zijn geweest,’ aldus Van Mulekom.

minderheden

Maar het mooiste voorbeeld van wat Oxfam Novib in de Filipijnen heeft gedaan en bereikt, vindt Leo van Mulekom het LRC (Legal Rights Center). Oxfam Novib heeft vanaf 1995 vijftien jaar het LRC ondersteund en mee gefinancierd. Het komt op voor mensen van etnische minderheden.

Van Mulekom: ‘Ze leven van het land, soms hoog in de bergen. Ze volgen gebruiken en 'wetten' van hun voorouders voor verdeling van grond, waterbronnen enzovoort. Maar die worden niet erkend door de regering. Politici denken redeneren dat land dat geen privaatrechtelijk eigendom is, automatisch van de overheid is.’

Zo ‘verkocht’ de overheid lappen grond aan mijnbouwbedrijven en liet wegen aanleggen. Er vestigden zich mensen van buiten. Degenen die er al eeuwen woonden en leefden van het land, werden simpelweg verdreven. Want mijnen en wegen was 'ontwikkeling'.

LRC kwam hiertegen in het geweer. Van Mulekom: ‘Verdreven mensen konden via LRC een advocaat krijgen die een rechtszaak begon. LRC bracht de kwestie naar buiten, zette campagnes op, maakte politici bewust van het onrecht, wees op internationale verdragen.’

Uiteindelijk stelde de regering een commissie voor landrechten in. Deskundigen van LRC werden erbij betrokken. Van Mulekom: ‘Als een instelling van de Verenigde Naties met bepaalde aanbevelingen over landrechten kwam, zorgde LRC dat het in de commissie besproken werd. De Filipijnen zijn nu vaak bij de eerste landen waar zulke VN-aanbevelingen worden overgenomen in de eigen wetgeving.’ En met de wet aan hun kant staan de minderheden en hun LRC-advocaten nog sterker.

vasthoudend

Deze vasthoudende, consequente aanpak van LRC heeft gewerkt. ‘Het leeft nu bij politici en in de publieke opinie. Maar dat heeft wel zo’n tien jaar geduurd. Daarom is het zo belangrijk dat organisaties als Oxfam Novib langdurige relaties aangaan met partners als LRC.’

Zijn de mensen waarvoor LRC het doet, nu welvarender dan pakweg twintig jaar geleden?
Leo van Mulekom aarzelt even: ‘Ze horen nog steeds tot de armste groepen in de Filipijnen. Maar ze zijn nu niet al hun land kwijt. Je moet er niet aan denken wat er zou zijn gebeurd als er géén organisaties als LRC waren geweest. Ik denk dat ze dan allemaal nu rond zouden zwerven in de grote steden, onder de cocaïne.’